Nawigacja

Publikacje

„Zbrodnia Katyńska”

  • fot. 1

Wydanie III poprawione i uzupełnione

W „Tekach edukacyjnych IPN" nauczyciele i uczniowie znajdą źró­dła historyczne oraz materiały dydaktyczne dotyczące najnowszej historii Polski (1939–1989). Są one odpowiedzią na proś­by nauczycieli o pomoce dydaktyczne umoż­liwiające przybliżenie uczniom wszystkich, zwłaszcza najtrudniejszych i kontrowersyjnych, tematów z historii Polski w tym okresie.

Teki edukacyjne IPN nie są dostępne w sprzedaży. Przekazywane są bezpłatnie nauczycielom i przedstawicielom innych placówek oświatowych, uczestniczących w okołopakietowych kursach metodycznych organizowanych przez IPN. W sprawie kursów prosimy kontaktować się z Biurem Edukacji Narodowej w Warszawie lub właściwym terytorialnie Oddziałowym Biurem Edukacji Narodowej.

Tematyka zbrodni katyńskiej stanowi istotny element nie tylko edukacji historycznej, ale również patriotycznej. Mimo iż od odzyskania niepodległości minęło już 25 lat, to nadal istnieje jeszcze dysproporcja między sporą ilością materiałów edukacyjnych o okupacji niemieckiej oraz zbrodniach III Rzeszy a liczbą materiałów dotyczących okupacji sowieckiej. Opisany tu stan rzeczy oraz podejmowane przez Rosję próby relatywizowania ludobójstwa, jak również przypadająca na 2010 r. siedemdziesiąta rocznica mordu nałożyły na Instytut Pamięci Narodowej obowiązek upamiętnienia tej tragedii i wzbogacenia materiałów oraz pomocy edukacyjnych jej dotyczących. Pierwsze (III 2010 r.) i drugie wydanie (koniec 2010 r.) opisanej publikacji spotkało się z olbrzymim zainteresowaniem nauczycieli, w związku z tym w 2014 roku przygotowano wydanie trzecie poprawione i uzupełnione.

Intencją autorów było udostępnienie nauczycielom i uczniom szerokiego wyboru materiałów źródłowych i ikonograficznych oraz pomocy naukowych. W publikowanych do tej pory wydawnictwach uderzał np. brak dostatecznej informacji o kłamstwie katyńskim. Autorzy starali się zapełnić tę lukę, zamieszczając świadectwa walki o pamięć i prawdę. Materiał, opracowany zgodnie z nową podstawą programową nauczania historii, skierowany jest głównie do uczniów i nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych, lecz może być także wykorzystany na poziomie gimnazjalnym. Teka ma pełnić funkcję pomocy w nauczaniu historii oraz w prowadzeniu lekcji wiedzy o społeczeństwie i języka polskiego. Na jej podstawie nauczyciel będzie mógł także przygotować lekcję wychowawczą poświęconą rocznicy katyńskiej.

Teka składa się z trzech części: materiałów dla nauczyciela, materiałów dla ucznia i kart. Do całości jest dołączona płyta CD. Materiały dla nauczyciela zawierają cztery przykładowe scenariusze lekcji o zbrodni katyńskiej, ćwiczenia z wykorzystaniem źródła, projekt edukacyjny wyprawy na cmentarze katyńskie, propozycje tematów esejów i bibliografię. Dwa pierwsze scenariusze przeznaczone są głównie do przygotowania lekcji historii, trzeci – lekcji historii oraz wiedzy o społeczeństwie, czwarty – lekcji języka polskiego. Autorzy wyszli z założenia, że scenariusze te dają możliwość twórczego wykorzystania materiałów przez nauczycieli i wychowawców, którzy, oceniając możliwości uczniów, mogą albo posługiwać się całością, albo wybrać odpowiadające im części, albo wreszcie potraktować je jako inspirację i przebudować zaproponowane przez autorów wersje, np. przez posłużenie się innymi źródłami, fragmentami filmu Andrzeja Wajdy czy utworami literackimi.

Zamieszczone scenariusze lekcji i ćwiczenia pozwolą na poszerzenie programów autorskich. Różnorodne źródła oraz materiały ikonograficzne mogą być dowolnie wykorzystywane – na przykład w formie prezentacji multimedialnych. Nauczyciele mogą więc wygospodarować na jej omówienie więcej czasu, na przykład łącząc lekcję wychowawczą z lekcją historii przy okazji rocznicy 17 września czy mordu w Katyniu lub w związku z dniem Wszystkich Świętych. W wielu szkołach panuje zwyczaj zbiorowych wyjść na filmy do kina lub projekcji na miejscu. Uwzględniając tę okoliczność, autorzy zamieścili scenariusz lekcji prowadzonej na podstawie obrazu Andrzeja Wajdy Katyń, który przynosi wiele cennych treści – często, niestety, niezrozumiałych z powodu braku odpowiedniego przygotowania uczniów. Autorzy mają nadzieję, że scenariusz Fakty historyczne w filmie Andrzeja Wajdy „Katyń" ułatwi im odbiór tego dzieła.

Obszerny Projekt edukacyjny wyprawy katyńskiej jest wynikiem doświadczeń autorów teki, którzy – podobnie jak liczni nauczyciele – wielokrotnie organizowali wyjazdy z młodzieżą do miejsc pamięci, w tym do Katynia, Charkowa i Miednoje. Przedstawiają więc projekt edukacyjny, którego centralnym elementem jest wizyta na jednym z cmentarzy katyńskich. Do projektu dołączono odpowiednie scenariusze lekcji, które można przeprowadzić na miejscu.

Z myślą o nauczycielach zamieszczono w materiałach dla nauczyciela obszerną bibliografię, zawierającą – poza wykazem opracowań historycznych oraz publikowanych źródeł – również ważniejsze strony internetowe oraz wykaz filmów dokumentalnych. Materiały dla ucznia i karty dydaktyczne są pomocą dla ucznia zainteresowanego poznaniem problematyki katyńskiej w szerokim kontekście historycznym, a zarazem uzupełnieniem materiałów dla nauczyciela o zbiór źródeł, mapy, słowniczek pojęć i biogramy, potrzebne do wykonania ćwiczeń (uwaga: w opisie kart do teki w nawiasach podano numery, którymi te same fotografie oznaczone są na płycie CD). Płytka CD zawiera usystematyzowany tematycznie – bogatszy niż na kartach – materiał ikonograficzny: zdjęcia miejsc kaźni, ekshumacji i przedmiotów odnalezionych przy ciałach ofiar, a także fotografie współczesne ukazujące dzisiejszy stan dawnych obozów oraz cmentarze wojenne zbudowane staraniem strony polskiej. Płytka CD może posłużyć do przygotowania prezentacji multimedialnych, tak chętnie dziś wprowadzanych na lekcjach historii.      

Zbrodnia Katyńska. Teka edukacyjna IPN, wydanie trzecie poprawione i uzupełnione, Kraków-Warszawa 2014. Autorzy: Dariusz Gorajczyk, Monika Komaniecka, Krystyna Samsonowska, Mateusz Szpytma (kierownik zespołu), Anna Zechenter.

do góry