Polskie poszukiwania

Józef Czapski

Po sformowaniu Armii Polskiej w ZSRS jej dowódca, gen. Władysław Anders, powierzył rotmistrzowi Józefowi Czapskiemu, więzionemu wcześniej w obozie NKWD w Starobielsku, zadanie odnalezienia zaginionych kolegów.

 

  • Józef Czapski w mundurze II Korpusu, Instytut Literacki
    Józef Czapski w mundurze II Korpusu, Instytut Literacki

 

Józef Czapski był jeńcem w obozie w  Starobielsku do wiosny 1940 r. 395 jeńców przeniesiono do obozu w Juchnowie (Pawliszczew Bor). W tej grupie znalazł się rotmistrz Józef Czapski. Na liście jeńców obozu w Juchnowie, na której odnotowano powody przeniesienia, Czapski figurował pod numerem 205.

Czapski Józef s. Jerzego. Ur. 1896, nr sprawy 2369. Rotmistrz bez funkcji” -  Natalia Lebiediewa, Jeńcy polscy w obozach NKWD. Przypadek Józefa Czapskiego, Zeszyty Literackie 1995, z. 50, ss. 113-125.

W rubryce ujawniającej przyczynę przeniesienia widnieje odnośnik: „ambasada niemiecka”. Obok innych nazwisk widniały napisy: „wniosek V Wydziału GUGB NKWD ZSRS (wywiad)”, „misja litewska”, „polecenie Mierkułowa” oraz „Niemiec z pochodzenia”.

            Z Pawliszczewa Boru Czapski trafił do obozu w Griazowcu. W 1941 roku, po podpisaniu układu Sikorski-Majski, wstąpił do formującej się w Tocku Armii Polskiej w ZSRS.

Jako jednemu z nielicznych ocalałych gen. Władysław Anders poważył misje odnalezienia kolegów i mianował kierownika Biura Opieki.  Jego głównym zadaniem było poszukiwanie zaginionych kolegów. Por. Czapski podjął się tego odpowiedzialnego zadania i rozmawiał na ten temat z najbardziej prominentnymi sowieckimi politykami. Wnikliwie słuchał ich odpowiedzi, analizował przekazywane informacje. To właśnie on przypadkowo zauważył w jednym z sowieckich gabinetów mapę łagrów. Zapamiętał jej treść, czyli geograficzną lokalizację obozów, w tym tych najważniejszych. Był to dla niego pewien trop, który nie przyniósł jednak wymiernych korzyści.

  • gen. Władysław Anders i Józef Czapski pod o Monte Cassino, fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
    gen. Władysław Anders i Józef Czapski pod o Monte Cassino, fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Co widziałem w Starobielsku? Jaki był los uwięzionych tam polskich oficerów - wspomnienia Józefa Czapskiego

wysłuchaj relacji świadka w Polskim Radio

Wysłychaj niezwykłej kolekcji nagrań z archiwów Radia Wolna Europa oraz prywatnego archiwum Andrzeja Mietkowskiego, paryskiego korespondenta Rozglośni Polskiej Radia Wolna Europa.

Za tych, co leżą teraz na deskach cierpienia
Z otwartymi oczami na nieludzkiej ziemi

(fragment wiersza Stanisława Balińskiego, motto książki Józefa Czapskiego "Na nieludzkiej ziemi")

 

Opcje strony

do góry